Η Χαβάη έχει μια από τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις μοναδικών ειδών στον πλανήτη, αλλά επίσης συσσωρεύει μερικές από τις ταχύτερες και πιο αθόρυβες απώλειες. Ενώ περιγράφονται νέα οργανισμοί, άλλοι εξαφανίζονται, παρασυρμένοι από αλλαγές στο οικοσύστημα που δεν μπόρεσαν να απορροφηθούν εγκαίρως.
Αυτή ήταν η μοίρα ενός μικρού σαλιγκαριού που ζούσε στα δέντρα και εξαφανίστηκε για 30 χρόνια μετά την άφιξη ενός ειδούς εισβολέα, του σαρκοφάγου σαλιγκαριού Euglandina rosea, σε συνδυασμό με τη συνεχή πίεση από αρουραίους και χαμαιλέοντες. Αν και όλα φαινόταν μη αναστρέψιμα, φέτος η επιστήμη κατάφερε να το επαναφέρει στο φυσικό του περιβάλλον.
Το χαβανέζικο σαλιγκάρι των δέντρων επιστρέφει στη φύση μετά από 30 χρόνια εξαφάνισης
Το είδος που πρωταγωνιστεί σε αυτή την επιστροφή είναι το Achatinella fuscobasis, ένα από τα πιο σπάνια σαλιγκάρια των δέντρων του Οάχου. Σύμφωνα με την U.S. Fish and Wildlife Service, η ανάκαμψή του είναι αποτέλεσμα δεκαετιών συνεχούς εργασίας, που ξεκίνησε τη δεκαετία του ’70, όταν οι επιστήμονες άρχισαν να παρατηρούν μια κατακόρυφη πτώση του πληθυσμού του.
Η κατάσταση έγινε κρίσιμη για διάφορους λόγους. Το ροζ σαλιγκάρι λύκος καταβρόχθιζε γρήγορα τα ιθαγενή είδη, ενώ οι αρουραίοι έσπαζαν τα κελύφη τους και τα χαμαιλέοντα ασκούσαν πίεση από τα δέντρα.
Σε αυτό προστέθηκε ένα τεράστιο βιολογικό μειονέκτημα, καθώς αυτά τα σαλιγκάρια χρειάζονται πέντε έως επτά χρόνια για να φτάσουν σε ωριμότητα και έχουν μόνο λίγα μικρά κάθε χρόνο. Δεν μπορούσαν να ανταγωνιστούν τα αρπακτικά που αναπαράγονται εύκολα.
Το 1991, ο βιολόγος Michael Hadfield, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου της Χαβάης στο Mānoa, συνέλεξε τα τελευταία 11 γνωστά άτομα που ζούσαν σε ελευθερία. Αυτή η απόφαση σηματοδότησε την έναρξη ενός προγράμματος εκτροφής σε αιχμαλωσία που διήρκεσε πάνω από τρεις δεκαετίες. Τα σαλιγκάρια επέζησαν στο εργαστήριο χάρη στον αυστηρό έλεγχο της θερμοκρασίας, της υγρασίας και της διατροφής τους, που βασιζόταν σε μύκητες που καλλιεργούνταν ειδικά για αυτά.
Το επόμενο βήμα ήταν ακόμη πιο περίπλοκο. Οι ομάδες γνώριζαν ότι η επιστροφή τους στο δάσος χωρίς προστασία ισοδυναμούσε με την εκ νέου απώλειά τους, και έτσι δημιουργήθηκαν τα kāhuli kīpuka, περίφραξη υψηλής ασφάλειας με λείες τοίχους και ηλεκτρικές φράχτες χαμηλής τάσης που απωθούν τους θηρευτές χωρίς να τους σκοτώνουν. Πριν από κάθε απελευθέρωση, εθελοντές και τεχνικοί πέρασαν εκατοντάδες ώρες απομακρύνοντας αρουραίους, θηρευτικά σαλιγκάρια και χαμαιλέοντες εντός της περίφραξης.
Η επανεισαγωγή ξεκίνησε τον Δεκέμβριο του 2024 στο Δασικό Καταφύγιο της Υδρολογικής Λεκάνης του Χονολουλού, στα βουνά Ko’olau, και συνεχίστηκε κατά τη διάρκεια του 2025 και στις αρχές του 2026. Από τότε, οι επιστήμονες παρακολουθούν τα σαλιγκάρια τη νύχτα, τα οποία έχουν σημαδευτεί με βαφή ορατή υπό υπεριώδες φως, ώστε να τα εντοπίζουν μέσα στη βλάστηση.
Πώς είναι το χαβανέζικο σαλιγκάρι που κατάφερε να επιβιώσει
Το χαβανέζικο δέντρο σαλιγκάρι, γνωστό τοπικά ως kāhuli, ζει πάνω σε φύλλα και κορμούς, δεν τρέφεται με φυτά και ασχολείται με το ξύσιμο μυκήτων και μικροσκοπικών φυκιών, συμβάλλοντας έτσι στη μικροβιολογική ισορροπία του δάσους και στον κύκλο των θρεπτικών ουσιών του εδάφους.
Το κέλυφός του, μικρό και κωνικό, έχει χρωματικές λωρίδες που κυμαίνονται από λευκό έως καφέ, με αποχρώσεις κίτρινου, πράσινου ή κοκκινωπού. Κάθε άτομο συνήθως περνά όλη του τη ζωή στον ίδιο δέντρο και δραστηριοποιείται μόνο τη νύχτα. Κατά τη διάρκεια της ημέρας παραμένει κολλημένο στον φλοιό για να διατηρήσει την υγρασία.
Πέρα από την οικολογική του αξία, κατέχει εξέχουσα θέση στην κουλτούρα της Χαβάης. Εμφανίζεται σε τραγούδια, χορούς και θρύλους, όπου του αποδίδεται η συμβολική ικανότητα να τραγουδά.
Σύμφωνα με την U.S. Fish and Wildlife Service, η πλήρης ανάκαμψη θα διαρκέσει γενιές. Ωστόσο, αυτή η επιστροφή σπάει μια τάση που φαινόταν οριστική.
