Κάθε καλοκαίρι στον νότιο ημισφαίριο, εκτεταμένες περιοχές του πάγου της Ανταρκτικής αποκτούν ροζ και κοκκινωπές αποχρώσεις που σπάνε την ομοιομορφία του τοπίου. Φαίνεται σαν ένα εντυπωσιακό οπτικό φαινόμενο, αλλά είναι ένας ανησυχητικός δείκτης του αντίκτυπου της κλιματικής αλλαγής.
Ισπανοί ερευνητές κατάφεραν να αποδείξουν ότι αυτό το «ροζ χιόνι», που προκαλείται από μικροσκοπικά φύκια, λειτουργεί ως παράγοντας που επιταχύνει την απόψυξη του ηπείρου.
Τα κόκκινα φύκια και το ροζ χιόνι στην Ανταρκτική: μια σημαντική ισπανική επιστημονική ανακάλυψη
Μια μελέτη υπό την ηγεσία του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Επιστημών της Ανδαλουσίας (ICMAN-CSIC), σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Κάντιθ και το Πανεπιστήμιο του Χώρα των Βάσκων, επέτρεψε να μετρηθεί για πρώτη φορά η πραγματική έκταση των κόκκινων φυκιών στην Ανταρκτική.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Communications Earth & Environment, αποκαλύπτει ότι αυτές οι βιολογικές ανθίσεις καλύπτουν μια έκταση πολύ μεγαλύτερη από την εκτιμώμενη μέχρι τώρα.
Η εργασία επικεντρώθηκε σταΝότια Σέτλαντ Νησιά, ένα αρχιπέλαγος που βρίσκεται περίπου 120 χιλιόμετρα από την Ανταρκτική και όπου βρίσκονται οι ισπανικές βάσεις Gabriel de Castilla και Juan Carlos I.
Τα δεδομένα δείχνουν ότι τα φύκια αποικίζουν μεταξύ 3% και 12% της επιφάνειας κάθε νησιού κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, φτάνοντας σε μέγιστη έκταση 176 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Η παρουσία τους ανιχνεύεται τόσο σε παγετώνες όσο και σε πολικές καπέλες και χιονισμένες παράκτιες περιοχές.
Πώς τα κόκκινα φύκια επιταχύνουν την τήξη των πάγων στην Ανταρκτική και μειώνουν την αλμπέδο
Τα φύκια περιέχουν χρωστικές ουσίες που σκουραίνουν την επιφάνεια του πάγου, μειώνοντας την ικανότητά του να αντανακλά την ηλιακή ακτινοβολία, μια παράμετρος γνωστή ως αλμπέντ. Όταν το χιόνι χάνει τη λευκότητά του, απορροφά περισσότερη ηλιακή ενέργεια και αυξάνει τη θερμοκρασία του.
Όπως εξηγεί ο Alejandro Román, ερευνητής του CSIC και κύριος συγγραφέας της μελέτης, αυτή η μείωση του αλμπέντ μπορεί να φτάσει έως και το 20%. Ως αποτέλεσμα, το χιόνι λιώνει πιο γρήγορα.
Το πρόβλημα επιδεινώνεται επειδή το νερό που δημιουργείται από το λιώσιμο του πάγου δημιουργεί ένα ευνοϊκό περιβάλλον για την περαιτέρω εξάπλωση των φυκιών, δημιουργώντας έναν κύκλο ανατροφοδότησης που εντείνει την απώλεια πάγου σε ένα πλαίσιο παγκόσμιας υπερθέρμανσης.
Δορυφόροι, drones και τεχνητή νοημοσύνη για τη μελέτη του «ροζ χιονιού» της Ανταρκτικής
Για να αναλύσει αυτό το φαινόμενο με ακρίβεια, η επιστημονική ομάδα εφάρμοσε μια προηγμένη μεθοδολογία που συνδυάζει τηλεπαρατήρηση και επιτόπια έρευνα. Μεταξύ 2018 και 2024 χρησιμοποιήθηκαν εικόνες από τους δορυφόρους Sentinel-2, συμπληρωμένες με υπερφασματικούς αισθητήρες εγκατεστημένους σε drones που αναπτύχθηκαν στο έδαφος.
Αυτή η τεχνολογία επιτρέπει την ανάλυση του τρόπου με τον οποίο το φως αλληλεπιδρά με την επιφάνεια του χιονιού σε διαφορετικά μήκη κύματος. Στη συνέχεια, χρησιμοποιώντας τεχνικές μηχανικής μάθησης, οι ερευνητές επεξεργάστηκαν 45 δορυφορικές εικόνες για να δημιουργήσουν λεπτομερείς χάρτες της κατανομής των φυκών.
Το αποτέλεσμα επιβεβαιώνει ότι το «ροζ χιόνι» δεν είναι ένα τοπικό φαινόμενο, αλλά μια μεγάλης κλίμακας διαδικασία με άμεσες επιπτώσεις στην ενεργειακή ισορροπία της περιοχής.
Η αύξηση των κόκκινων φυκών, ένα προειδοποιητικό σημάδι για το μέλλον της Ανταρκτικής
Τα δεδομένα που συλλέχθηκαν δείχνουν ότι η παρουσία αυτών των φυκιών αυξάνεται κάθε χρόνο και ότι η περίοδος δραστηριότητάς τους παρατείνεται κατά τη διάρκεια του νότιου καλοκαιριού. Αυτή η εξέλιξη καθιστά το ροζ χιόνι βιολογικό δείκτη της ευπάθειας των πολικών οικοσυστημάτων έναντι της κλιματικής αλλαγής.
Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν τη σημασία της ανάπτυξης συστημάτων συνεχούς παρακολούθησης βασισμένων στην τεχνητή νοημοσύνη για την πρόβλεψη της εξέλιξης της απόψυξης στην Ανταρκτική.
